Your Digital Dollars - Safety and privacy in online and mobile transactions (Vietnamese)

Đồng Tiền Điện Số Giao dịch tài chánh an toàn và kín đáo trên mạng và máy di động

Protect your identity and data while banking or paying digitally

Các công việc hàng ngày từ mua sắm, vào ngân hàng cho đến làm việc và chuyện trò càng ngày càng được thực hiện nhiều trên máy điện toán hay máy di động, nhưng nguy cơ trữ liệu cá nhân bị lộ cũng gia tăng.

As more daily tasks, from shopping and banking to working and socializing, get done on a computer or mobile device, the opportunities to expose personal data increase.

Trong khi có nhiều quy định về an ninh để tăng cường sự an toàn cho các giao dịch dạng điện số, người tiêu thụ sử dụng mạng và máy di động vẫn có thể trực diện với các nguy cơ bị lộ các dữ kiện riêng tư. Dùng các mạng Wi-Fi cho kết nối tự do, bị mất máy điện thoại sáng suốt (smartphone) hay lỡ để lộ mật mã là một vài thí dụ để tin tức về quý vị có thể bị tiết lộ vì quý vị đã cho phép. May thay, có nhiều hướng dẫn và dụng cụ để giúp bảo vệ an toàn cho quý vị và bảo đảm các giao dịch trên mạng khi quý vị lên mạng bất cứ đâu.

Tại sao an ninh trên mạng và trong máy di động là quan trọng?

Khi mạng điện toán và kỹ thuật di động cải tiến đời sống của chúng ta bằng nhiều cách, nhưng nó cũng tạo ra nhiều kiểu mới trộm danh tính cá nhân của người tiêu thụ khi họ sơ hở hay dùng sai cách. Thí dụ, một tên trộm danh tính cá nhân toàn cầu có thể trộm tin tức danh tính cá nhân bằng cách họ dụ quý vị vào trong một trang mạng trá hình để lừa quý vị tiết lộ mật mã. Máy điện thoại sáng suốt (smartphone) bị mất hay bị trộm có lưu trữ đủ các mật mã và thông tin về trương mục có thể đem đến nhiều rủi ro hơn là mất ví tiền. Và nếu tin tức về quý vị bị bán cho người khác bởi một trang mạng quý vị đã viếng, quý vị có thể nhận liên tục (và có lẽ sẽ khó chịu) với các emails quảng cáo (spam), hay ngay cả các vụ mua sắm trái phép.

Nhưng may thay, quý vị có thể tránh các vấn đề này và các mầm mống rủi ro khác bằng cách cẩn tắc và luôn cập nhật tin tức.

Các nguy cơ trên mạng và máy di động cho người tiêu thụ

Ai cũng có thể bị gặp rủi ro là thơ của mình bị đọc trộm hay các cuộc trò chuyện mật thiết bị nghe lén. Nhưng nếu quý vị vào ngân hàng hay trả tiền trên mạng hoặc trên máy di động, sự riêng tư của quý vị có thể bị vi phạm bằng nhiều cách.

Người nào có được máy điện toán hay điện thoại mà quý vị làm mất hay bị trộm, họ có thể coi được trữ liệu cá nhân, các số trương mục và chi tiết về các vụ trả tiền của quý vị.

Người nào có thể bắt được tin tức quý vị gởi và nhận qua mạng không dây. Kẻ gian có thể phỉnh quý vị đánh vào các chi tiết cá nhân trong một trang mạng giả mạo (bắt chiếc) hay hồi đáp một thơ yêu cầu giả đò (phishing).

Trữ liệu bị vi phạm (dữ kiện lưu trữ trong máy điện toán của một cơ sở bị trôm hay vô tình bị tiết lộ) có thể đưa đến hậu quả tin tức về quý vị và khách hàng khác rơi vào tay kẻ trộm.

Người quen nào có thể vào trương mục của quý vị bằng cách đoán hay tìm ra mật mã của quý vị. Hay quý vị lưu lại tên dùng và mật mã trong một máy điện toán dùng chung hoặc máy di động không khóa lại để cho kẻ đột nhập tự do vào.

Máy điện toán của quý vị có thể bị nhiễm nhu liệu săn tin (spyware) hay các nhu liệu phần mền tai hại (malware) khác mà nó có thể trộm trữ liệu của quý vị.

Tin tức về quý vị, do một cơ sở thương mại thâu thập có thể bị bán hay đưa cho một hay nhiều cơ sở để quảng cáo hay cho các mục đích khác. Có các trường hợp thông tin về thẻ trả tiền bị chia sẻ giữa các con buôn, hậu quả đưa đến các vụ mua hàng trái phép.

Nên tìm gì nơi người bán và sản phẩm

Một trong những cách hay nhất để bảo vệ trữ liệu cá nhân của quý vị là chỉ giao thương với các công ty tài chánh, tiệm buôn, hãng làm ra nhu liệu ứng dụng (app) và các cơ sở khác nỗ lực triệt để nhằm bảo vệ an ninh và sự riêng tư cho khách hàng cũng như cho người viếng trang mạng của họ. Khi muốn biết một công ty, sản phẩm hay dịch vụ, quý vị nên tìm sự:

Hợp pháp: Một trang mạng hào nhoáng không có nghĩa đó là cơ sở thương mại hợp pháp hay đáng tin. Nếu quý vị không rành về uy tín của công ty, nên kiểm tra sự trung thực, điểm hạng khách hàng phê bình và các khiếu nại trong quá khứ bằng cách tìm trên mạng. Kiểm chứng thông tin và các quảng cáo (thí dụ, gọi số điện thoại đăng trong đó.)

Mật mã hóa: Hình ổ khóa đóng hay chìa khóa không gẫy trong khung dò tìm và có một chữ “s” đằng sau “http” (“https://”) trong khung địa chỉ trang mạng cho thấy trang đó an ninh và có mật mã hóa. (Điều này có nghĩa thông tin được gởi tới trong dạng chỉ đúng người nhận mới đọc được). Các nhãn hiệu của các công ty như VeriSignMcAfee chứng minh trang mạng có mật mã hóa hay dùng kỹ thuật an ninh để bảo vệ trữ liệu của quý vị. Bấm vào các nhãn hiệu để biết thêm chi tiết về trang mạng.

Các tính năng an ninh phụ trội: Trang mạng tự động đóng lại chỗ quý vị viếng ngân hàng trên mạng khi không dùng sau một thời gian ấn định là một thí dụ của biện pháp an ninh phụ trội. Tính năng này ngăn ngừa người nào vào trương mục của quý vị nếu quý vị rời máy nhưng quên bấm “log out” hay đóng cửa sổ dò tìm. Một dấu hiệu tốt khác là khi vào trương mục quý vị cần phải có “hai lần” xác nhận, chẳng hạn như một hình quý vị chọn và quý vị viết tả về nó, cũng như tên dùng và mật mã.

Quy chế “hoàn toàn không chịu trách nhiệm” (zero liability): Bảo đảm quý vị sẽ không nợ bất cứ cái gì, hậu quả từ vụ dùng thẻ trái phép, và bất kỳ số tiền nào bị lấy ra từ trương mục của quý vị sẽ được bồi hoàn.

Quy chế bảo vệ sự riêng tư vững chắc: một quy chế bảo vệ sự riêng tư giải thích cách thâu thập tin tức cá nhân của khách hàng, cách sử dụng và lưu trữ, quy chế phải được đăng rõ ràng trong trang mạng của công ty. Tốt hơn hết vẫn là nếu công ty cần nhấn mạnh họ sẽ không chia sẻ tin tức của quý vị cho các công ty khác (các cá nhân hay cơ quan không trực thuộc công ty). Nếu cần, quý vị phải được dễ dàng chọn “opt out” để tin tức về quý vị không bị chia sẻ. Các nhãn hiệu của những cơ quan như TRUSTe hay BBBOnline biểu hiện cơ quan có quy chế bảo vệ sự riêng tư rất đáng tin cậy hay hợp lý. (Bấm vào dấu hiệu để kiểm chứng sự xác thực – địa chỉ hiện lên phải giống với địa chỉ của trang mạng chính của công ty). Ra khỏi trang mạng nếu quý vị không vừa lòng về cách bảo vệ các tin tức riêng tư của quý vị. Thâu thập tin tức về người tiêu thụ không phải lúc nào cũng xấu. Nhiều công ty có uy tín và tiệm buôn dùng các tin tức thâu thập để cải thiện cách phục vụ khách hàng và hiệu năng, để quý vị cảm thấy vui vẻ và toại nguyện khi lên mạng hay dùng máy di động.

Tuy nhiên, một số công ty dùng tin tức về người tiêu thụ cho mục đích rao bán tham lam, họ bán trữ liệu cho một hay nhiều công ty khác, hoặc sơ hở để kẻ chuyên đột nhập (hackers) vào được trữ liệu, nhân viên gian dối hay người khác có thể sử dụng sai trái. Cẩn tắc là quy chế hay nhất khi quý vị quyết định cho cơ sở thương mại nào biết về quý vị, và các tin tức cá nhân sẽ được cho biết nhiều hay ít.

Các chỉ dẫn bảo vệ tin tức riêng tư của quý vị

Chỉ tiết lộ những gì cần thiết. Khi ghi tên vào các dịch vụ trên mạng hay cho một trương mục, chỉ nên điền vào các mục có trong mẫu đơn buộc phải điền để sử dụng dịch vụ hay mở một trương mục. (Các mục này thường được đánh dấu bằng dấu hoa thị). Nếu được chọn, nên lựa loại tin tức cá nhân của quý vị ít bị chia sẻ nhất. Tham dự vào các cuộc thi và điền các đơn trên mạng để được dùng thử miễn phí hay được phiếu giảm giá đưa đến hậu quả là các tin tức về quý vị có thể bị bán hay chia sẻ cho mục đích rao bán và khuyến mại.

Nên tận dụng kỹ năng dò tìm (browser). Các kỹ năng dò tìm mạng đời mới có sẵn tính năng mà khi được mở lên nó có thể giúp bảo vệ sự riêng tư của quý vị. Thí dụ, một số chức năng dò tìm cảnh giác khi quý vị sắp đi vô một trang mạng có thể giả mạo. Đọc phần Giúp Đỡ (Help) của chức năng này để biết thêm chi tiết, và cập nhật nhu liệu dò tìm thường xuyên để tận dụng hết các tính năng mới bảo vệ sự riêng tư khi nó có sẵn.

Quản lý các “cookies” của quý vị. Cookies là các hồ sơ nhỏ được lưu trữ trong máy điện toán của quý vị bởi các trang mạng quý vị viếng. Nó theo dõi sinh hoạt của quý vị khi quý vị ở trong trang đó. Tin tức này thường được dùng để nhắm vào mục đích quảng cáo, nhưng cũng được dùng cho các chuyện khác như nhớ các món hàng trong xe đẩy mua sắm của quý vị và nhận ra quý vị là khách hàng cũ. Quý vị có thể chỉnh chức năng dò tìm tự động xóa các cookies bất cứ khi nào quý vị đi ra, hay không nhận cookies gì cả. Thay vào đó, nên nghĩ đến việc mở hay tắt cookies cho từng trang viếng. Coi phần Giúp Đỡ (Help) của kỹ năng browser để được hướng dẫn.

Bảo vệ mật mã của quý vị. Tạo các mật mã khó đoán cho máy điện toán, máy di động, trương mục và apps của quý vị cũng như không tiết lộ cho bất kỳ ai. Đừng lưu mật mã trên trang mạng có tin tức về tài chánh hay tin tức cá nhân của quý vị – bao gồm các tiệm buôn có thẻ tín dụng của quý vị trong hồ sơ của họ. Tuy mất công, nhưng quý vị nên đánh số thẻ trả tiền vào mỗi lần quý vị mua hàng thay vì để cho tiệm buôn lưu trữ số thẻ cho quý vị.

Bấm “Log out.” Đừng bao giờ rời máy điện toán hay máy di động khi quý vị còn đang vào trong trang ngân hàng hay trang trả tiền hoặc nhu liệu app. Bấm “sign out” và đóng các apps hay chỗ dò tìm lại khi hết dùng trang mạng đó hay khi rời màn hình. Nếu dùng chung máy hay máy công cộng, xóa hết quá khứ dò tìm bằng cách bấm vào mục Tools có ở hầu hết tại chỗ dò tìm và chọn “Delete Browsing History” hay “Clear Private Data.”

Đừng gởi các trữ liệu trọng yếu qua email. Đừng gởi các chi tiết cá nhân như số thẻ tín dụng, mật mã, ngày sinh hay số thẻ An Sinh Xã Hội qua email. Thay vào đó, hãy vào thẳng trang mạng của công ty. Đa số các công ty có nhận các tin tức trọng yếu cho người sử dụng phương cách gởi thơ an toàn tới khâu phục vụ khách hàng và nhận sự hồi đáp qua trang đó.

Kiểm tra sự an ninh của trang mạng. Kiểm chứng đó là “https://” (không chỉ là “http://” trong khung địa chỉ dò tìm.) Tất cả các trang mạng hợp pháp của công ty tài chánh và cửa hàng bán lẻ có dùng mật mã hóa SSL (Secure Sockets Layer) này để bảo đảm sự an toàn khi dùng ngân hàng hay trả tiền trên Mạng.

Khóa mạng lưới không dây của quý vị lại. Để mạng không dây của quý vị ở trạng thái không khóa (unlocked) có nghĩa là bất kỳ người nào gần tín hiệu Wi-Fi của quý vị có thể sử dụng và bắt được trữ liệu quý vị gởi và nhận ở trang mạng không có mật mã hóa. Để bảo vệ an ninh cho mạng không dây của quý vị, nên cài mật mã bảo vệ máy chuyển sóng (router) của quý vị.

Tránh đừng mua sắm hay vào ngân hàng mạng khi dùng tụ điểm Wi-Fi công cộng. Nếu quý vị phải dùng Wi-Fi công cộng, nên biết chắc quý vị vào trang có bảo đảm an ninh (https://), tắt chức năng chia sẻ hồ sơ, và dùng VPN (virtual private network) như Private WiFi để bảo vệ danh tánh của quý vị trên mạng.

Dùng ví tiền điện số (digital wallet). Ngân hàng hay chỗ trả tiền cho quý vị có thể cung ứng ví tiền điện số để quý vị trả tiền trên mạng nhưng không phải đánh số thẻ tín dụng vào hay các chi tiết trả tiền khác. Tiền mua hàng sẽ được tính vào trương mục bảo đảm đã ghi danh trước mà mạng điện toán của quý vị không vào được.

Chỉ nên mua bán với cá nhân và công ty quý vị tin tưởng. Kiểm tra uy tín (các khiếu nại trong quá khứ và điểm hạng khách hàng phê bình) của bất kỳ cơ sở thương mại nào mới với quý vị trước khi quý vị gởi đi tin tức cá nhân hay trả tiền. Quý vị có thể tìm thấy rất nhiều tin tức bằng cách dò tìm trên mạng tên của công ty đó.

Chọn lọc các apps. Đừng tải xuống một app lạ cho đến khi quý vị đã đọc các bình phẩm của người dùng và nên biết chắc công ty chế tạo có thật. Đọc quy chế bảo vệ sự riêng tư cho người dùng app của công ty sáng chế, quý vị có thể thấy khi chọn mục “Settings” hay “About This App.” Cơ quan TRUSTe chứng nhận các công ty sáng chế và chủ trang mạng có thực thi luật bảo vệ quyền riêng tư, vì vậy quý vị nên kiếm dấu hiệu của cơ quan này. Nếu cần, chỉnh lại mức độ riêng tư của app theo sự thoải mái của quý vị. Nên cảnh giác là một số apps cần theo dõi vị trí của quý vị thì mới hiệu lực.

Nên cảnh giác với các thông tin giả tạo. Nếu quý vị nghi ngờ một tin nhắn email không thật, nhắn tin bằng chữ hay gọi điện thoại, đừng hồi đáp lại. Liên lạc trực tiếp với công ty để kiểm chứng. Cơ sở thương mại hợp pháp không bao giờ liên lạc với quý vị để hỏi về số An Sinh Xã Hội, tên đăng vào, mật mã hay các trữ liệu trọng yếu khác. Nếu quý vị bị mắc lỡm bởi một email lừa phỉng “phishing” và biết là mình bị lừa, thay đổi mật mã cho trương mục của quý vị ngay và thông báo cho cơ sở nào quý vị có trương mục đó. Tận dụng dịch vụ thanh lọc “spam”“phishing” trong chương trình email của quý vị. Luôn đánh tên địa chỉ trang Mạng thay vì bấm vào địa chỉ (link) đề sẵn trong email, vì nó có thể dẫn đến một trang giả mạo.

Canh phòng các “malware.” Dùng nhu liệu “antivirus” và “antispyware” cũng như nên nhớ cập nhật thường xuyên để tránh các nhu liệu độc hại có thể đánh cắp các tin tức của quý vị khi lên mạng. Mở lên tường lửa có sẵn trong máy điện toán của quý vị để tạo một tường ảo kiên cố giữa quý vị và Mạng điện toán.

Xóa bỏ các tinh nhắn cũ về ngân hàng và các chuyển dịch tài chánh. Các tin nhắn về tiền còn trong trương mục hay các tin tức cá nhân khác cần phải xóa bỏ trong máy điện thoại và các máy khác đã dùng sao chép tin tức với máy điện thoại.

Bảo vệ máy của quý vị. smartphone và PDAs có thể lưu trữ rất nhiều tin tức trọng yếu và rất dễ bị mất hay bị trộm, vì vậy quý vị nên cố gắng bảo vệ nó nhiều hơn nữa. Dùng mật mã để khóa điện thoại lại khi không sử dụng, và chỉnh giờ tự động để khóa điện thoại lại sau một thời gian ấn định không dùng đến.

Xóa sạch nhu liệu cứng của quý vị. Trước khi bán, cho đi hay thải máy điện toán hay điện thoại của quý vị, nên nhớ xóa sạch nhu liệu cứng. Việc này đòi hỏi nhiều hơn là chỉ xóa đi các hồ sơ. Coi trong mục “Giúp Đỡ” (Help) hay trong trang mạng của hãng sản xuất để lấy hướng dẫn, hay liên lạc với hãng cung cấp mạng không dây để họ giúp cách xóa điện thoại hay PDA.  ReCellular cung ứng hướng dẫn để xóa sạch nhiều kiểu điện thoại. Nếu sở làm có đưa điện thoại hay máy điện toán cho quý vị dùng, liên lạc với nhân viên có nhiệm vụ về kỹ thuật. Nên biết là sở làm của quý vị có quyền xem các dữ kiện được lưu trữ trong máy của sở.

Hướng dẫn và thông tin

Federal Trade Commission
Ban Thanh Tra Mậu Dịch Liên Bang FTC hướng dẫn quần chúng cách tự bảo vệ trong thị trường mua bán và cách khiếu nại cơ sở thương mại vi phạm quyền riêng tư của người tiêu thụ.


Xin viếng chương trình hướng dẫn tài chánh, Khả Năng Dùng Tiền Thực Tiễn, của Visa, tại: www.practicalmoneyskills.com

Tìm các chỉ dẫn thực tiễn để biết cách bảo vệ dữ kiện trương mục, tránh đừng bị lừa thẻ trả tiền, và cách giải quyết khi thẻ bị dùng trái phép được viết bằng tiếng Anh và Tây Ban Nha tại:
www.visasecuritysense.com

Published / Reviewed Date

Published: May 15, 2012

Download File

Your Digital Dollars - Safety and privacy in online and mobile transactions (Vietnamese)
File Name: digidollar_privacy_vn.pdf
File Size: 0.34MB

Sponsors

Visa Inc.

Filed Under

Fraud/Scams   ♦   Internet   ♦   Privacy Rights   ♦   Telecom   ♦   Wireless   ♦  

Copyright

© 2012 –2018 Consumer Action. Rights Reserved.

 

Tags/Keywords

privacy, online, mobile, vietnamese


Article Statistics

Article Viewed: 6722
Tracker Stats: 9396 (Has Been Retired: 5/29/17)

 
 
 

Quick Menu

Facebook FTwitter T

Consumer Help Desk

Advocacy